Shkruan Avni Selmani

Pas një maratone politike që zgjati gati dy vite, më në fund kemi Presidenten dhe institucionet. Mirë u bë, sepse vendi kishte nevojë të dilte nga bllokimi. Por mbeten shumë pyetje dhe shumë “pse” që duhen thënë.
Pse u humb kaq shumë kohë? Pengesë ishin parimet apo llogaritë për poste dhe pushtet? Kush jep llogari për bllokimin, pasigurinë dhe lodhjen e qytetarëve?
Në fund, votat për Presidenten u lidhën me ndryshimet e ligjit për Specialen. Pse një çështje e drejtësisë duhej të bëhej kusht për zgjedhjen e kreut të shtetit? Nëse të dyja ishin të domosdoshme, pse nuk u zgjidhën veçmas, pa e kushtëzuar njërën me tjetrën? Nëse ndryshimet ishin të nevojshme, pse duhej të prisnin marrëveshjen për Presidencën?
Kompromisi është pjesë e demokracisë. Por ku mbaron kompromisi dhe ku fillon shantazhi politik? Dalja nga bllokimi ishte e domosdoshme, por publiku duhet ta dijë çka kërkoi, çka lëshoi dhe çka mori secila palë. Çka u tha para marrëveshjes dhe çka u pranua në fund?
Ku mbetën parimet, sidomos te kryeministri? Kërkohej një President unifikues dhe jo partiak. A nuk ishte ky parim një nga arsyet që nuk arrihej marrëveshja dhe shkonim përsëri në zgjedhje? Si pajtohet kjo me pranimin e një kandidateje me të kaluar të theksuar partiake? Çka ndryshoi në orët e fundit para se të kalonte afati? A vlejti i njëjti kriter edhe për kandidatët e mëparshëm?
Po ndryshimet për Specialen, mbi çka u mbështet vendimi? A u pyetën ekspertët juridikë dhe diplomatikë për pasojat që mund t’i sjellin këto ndryshime Kosovës, apo nuk premtoi koha?
A u shqyrtua nëse ndryshimi i ligjit mund të ndikojë negativisht në gjyqin e apelit? A u pyetën ekipet mbrojtëse?
Po pjesa tjetër e opozitës, pse u krijua përshtypja se pothuajse heshti? Çka kundërshtoi dhe çka propozoi? Nuk kishte vërejtje, apo nuk deshi të merrte qëndrim për një çështje kaq të ndjeshme?
E dhimbshme është sa herë kemi marrëveshje ndërkombëtare dhe nuk arrijmë të kemi unitet e t’i pyesim profesionistët e fushave përkatëse. Pse vendimet i marrin politikanët në krye veti, sikur i dinë të gjitha? Nga Asociacioni deri te Gjykata Speciale, a kemi bërë shumë gabime? Pse zvarritet zbatimi i zotimeve që i kemi marrë përsipër? Pse pasojat bëhen temë debati pasi zotimet janë marrë? Pastaj, kur dalin problemet, kërkojmë të tërhiqemi, sikur zotimi nuk vlen më. Por me marrëveshjet ndërkombëtare nuk ka lojë.
Edhe këtë herë, a u pyetën partnerët ndërkombëtarë? A u shqyrtua mundësia reale e zbatimit dhe a iu shpjeguan publikut pengesat? Çka do të bëjnë institucionet nëse rezultati nuk është ai që po premtohet?
A po mbrohen të drejtat e të akuzuarve dhe të dënuarve, apo shqetësimi për ta po përdoret edhe për të siguruar vota? A po u thuhet qytetarëve çka mund të arrihet realisht, apo emocioni për UÇK-në po e zëvendëson debatin për pasojat?
Çka po u mësojmë partive për të ardhmen? Nëse bllokimi i institucioneve ia siguron një partie kërkesat, pse të mos e bëjë përsëri? A po e zgjidhim një krizë, apo po e bëjmë bllokimin zakon?
Te një pjesë e qytetarëve nuk pamë shqetësim, por e morën si spektakël politik: “A e pe kryeministrin, ua bëri 8 me 2!”, “Ua bëri shah-mat!” Ihaaaa! Tifozllëk i vërtetë.
Po shoqëria civile dhe elita intelektuale, sa kërkuan shpjegime dhe llogari para votimit? Pse nuk ua dëgjuam zërin? Pse të presim që vendimi të merret e pastaj të flasim për pasojat? Po mediat, sa e shqyrtuan vendimin dhe sa u morën me atë se kush fitoi e kush humbi politikisht? Edhe aty u krijua spektakël i vërtetë.
Në fund, çka fitoi Kosova? A u veprua me emocion dhe me ngut për ta kapur afatin, apo për të mirën e vendit? Nëse premtimet nuk realizohen, a do ta marrin përgjegjësinë ata që vendosën, apo pasojat do t’u mbeten përsëri qytetarëve? A.S

Shkruan Avni Selmani

Ne Kosove eshte krijuar nje menyre e rrezikshme e berjes politike. Per çeshtjet vitale te vendit pothuajse asnjehere nuk arrijme te koordinohemi. Ndahemi dhe kundershtojme njeri-tjetrin me shume per interesa politike sesa per interesin e vendit. Problemet i kemi para syve, por presim derisa te vije demi. Pastaj fillon lufta per fajtorin, ndersa pergjegjesine nuk e merr askush. Nje hipokrizi politike qe Kosova po e paguan shtrenjte.
Kete po e shohim me se miri vitet e fundit, me problemet e vazhdueshme ne formimin e institucioneve. Per çeshtje qe do te duhej te zgjidheshin me marreveshje politike, shkojme perseri ne zgjedhje. Kur nuk arrijme t’i krijojme institucionet, presim se zgjedhjet e reja do te sjellin diçka me mire. Por ndodh e kunderta: kthehemi me te njejtat probleme, vetem me me shume perplasje dhe armiqesi politike. Zgjedhjet perseriten, por problemi qe na çoi ne zgjedhje mbetet. Kriza nuk zgjidhet, vetem shtyhet. Nderkohe, kohe humb Kosova.
Asociacioni eshte nje shembull tjeter. U nenshkrua marreveshja, u moren obligime dhe pastaj filloi lufta politike. Pati protesta, akuza, kundershtime dhe perplasje, ndersa çeshtja vazhdon te mos zbatohet. Marreveshjet nderkombetare nuk jane fontane deshirash: dua ta zbatoj apo nuk dua. Kur shteti merr nje obligim, ai nuk zhduket pse ndryshon pushteti apo qendrimi politik. Prandaj duhej menduar, analizuar dhe koordinuar para se te merrej obligimi. Patriotizmi i vonuar nuk e fshin ate.
Dhe sot kemi Hagen. Pas aktgjykimeve, perseri filloi gara: kush e votoi Specialen, kush e kundershtoi, kush gaboi dhe kush duhet te mbaje pergjegjesi. Specialja u krijua permes ndryshimit kushtetues dhe ligjit te miratuar nga Kuvendi i Kosoves. Sot, kur pasojat jane para nesh, secila pale ka versionin e vet se kush e ka fajin. Para vendimit nuk koordinohemi, ndersa pasi pasoja vjen, lufta behet me shume per gjetjen e fajtorit sesa per demin qe eshte bere. Pastaj kalon koha, problemi harrohet dhe vazhdojme deri te pasoja e radhes.
Pas gjithe kesaj, as qytetari nuk mund te lirohet nga pergjegjesia. Ne vend qe ta ndeshkoje me vote deshtimin dhe papergjegjesine, shpesh voton perseri partine, liderin apo taborrin. Dhe politika qe nuk ndeshkohet per deshtimin, nuk ka arsye te ndryshoje.
Dhe bilanci i ketyre deshtimeve tashme shihet: zhvillim ekonomik i dobet, reforma te vonuara, institucione te bllokuara, investime dhe mundesi zhvillimore te humbura, procese integruese te zvarritura, largim i fuqise punetore dhe te rinjve, mungese vazhdimesie ne politiken e jashtme, dobesim i pozites negociuese, veshtiresim i raporteve me aleatet dhe nje varg problemesh te tjera qe vazhdojne te grumbullohen.
Kjo eshte fatura e moskoordinimit dhe papergjegjesise politike. Pyetja nuk eshte me sa po i kushton Kosoves, por sa gjate mund ta perballoje Kosova kete çmim. AS

Shkruan Avni Selmani

Gjate historise, shqiptaret, ne momente te rendesishme dhe vendimtare per vendin, shpesh nuk kane arritur te krijojne unitet politik dhe nje qendrim te perbashket per çeshtjet kombetare. Perçarjet, rivalitetet politike dhe lufta per pushtet kane qene te pranishme edhe atehere kur bashkepunimi dhe uniteti ishin te domosdoshem. Pasojat e kesaj mungese uniteti i kemi pare ne te kaluaren dhe vazhdojme t’i shohim edhe sot.
Mungesa e unitetit dhe perçarjet politike datojne qe nga periudha e Perandorise Osmane dhe na kane percjelle ne periudha vendimtare te historise shqiptare. Gjate Luftes se Dyte Boterore, shqiptaret u ndane mes Ballit Kombetar dhe komunisteve. Perplasja mes tyre kaloi ne konflikt te armatosur dhe e pamundesoi bashkepunimin politik dhe ushtarak.
Edhe gjate luftes se fundit ne Kosove, mungoi uniteti i plote politik dhe ushtarak. Ekzistonin struktura te ndryshme politike dhe ushtarake. UÇK-ja dhe FARK-u nuk arriten te krijonin nje strukture te perbashket komanduese. Dallimet vazhduan edhe ne jeten politike pas çlirimit.
Dhe pikerisht kjo tregon se nuk kemi mesuar mjaftueshem nga e kaluara. Edhe pas luftes, kur Kosova hyri ne nje faze krejt tjeter politike, interesi partiak vazhdoi te vendosej para interesit te shtetit.
As pas luftes modeli nuk ndryshoi. Nuk pati unitet as per çeshtjet vitale, si Plani i Ahtisaarit, Asociacioni i komunave me shumice serbe, Demarkacioni me Malin e Zi dhe themelimi i Gjykates Speciale. Secila prej tyre e gjeti politiken kosovare te ndare. Ajo qe pushteti e paraqiste si interes apo domosdoshmeri shteterore, opozita e kundershtonte. Ne vend te nje qendrimi te perbashket, keto çeshtje u kthyen ne beteja mes pushtetit dhe opozites.
Dhe bashke me kete ndarje u shfaq edhe hipokrizia politike. Shume vendime te rendesishme kundershtoheshin ashper nga opozita, por kur pushteti ndryshonte dhe opozita e djeshme vinte ne qeveri, ne disa raste ato çeshtje pothuajse nuk diskutoheshin me. Nje hipokrizi e shemtuar politike.
Ky mosunitet ka pasur pasoja dhe nje pjese te tyre po i paguajme sot.
Kosova vazhdon te perballet me dialogun me Serbine, probleme ne politiken e jashtme, sigurine dhe raportet me aleatet. Keto jane çeshtje qe tejkalojne interesin e nje partie dhe mandatin e nje qeverie.
Mungesen e unitetit dhe perçarjen politike po e shohim perseri edhe keto dite, pas vendimit gjyqesor ne Hage. Kur u themelua Gjykata Speciale, politika ishte e ndare, nje pjese e mbeshteti, nje pjese e kundershtoi. Vendimi u mor pa nje konsensus te gjere politik, ndersa sot, pas aktgjykimeve te shkalles se pare, kerkohet perseri unitet.
Dhe sot, kur uniteti na duhet me shume se kurre, Kosova ndodhet ne nje udhekryq gjeopolitik dhe ekonomik. Perballe sfidave ne raport me Serbine, aleatet, sigurine, integrimet evropiane dhe zhvillimin ekonomik, vendit i duhet nje strategji e qarte, e mençur dhe unitet. Megjithate, klasa politike vazhdon te harxhoje energji ne perplasje te brendshme dhe beteja per pushtet.
Partite mund te kene dallime, por ato nuk duhet te behen pengese per interesat e vendit. Kur vendoset per Kosoven, interesi i shtetit duhet te jete mbi interesin partiak. Kete nuk e kemi bere sa duhet dhe pasojat po i paguajme sot.
Dhe sa duhet te prese Kosova per nje klase politike qe vertet di dhe do ta qeverise vendin, duke e vene shtetin para interesave partiake?

Shkruan Avni Selmani

Pas gjithë asaj që po ndodh prej vitesh në Kosovë, nuk është më pyetje që duhet shmangur vetëm sepse tingëllon keq.
Pyetja është edhe më e pakëndshme: A kemi filluar t’i shfaqim disa nga simptomat e një “Banana Republike”?
Kur politika merret me muaj me ndarjen e pushtetit, kur institucionet bllokohen për poste dhe kur për çdo mosmarrëveshje përfundojmë te Gjykata Kushtetuese, ndërsa edhe vendimet e saj shpesh interpretohen nga partitë sipas interesit të momentit, atëherë problemi nuk është më vetëm një krizë politike.
Është mënyra si kemi filluar ta trajtojmë shtetin.
Por shikojeni absurdin e kësaj logjike politike.
Për numrat në Kuvend mund të zhvillohet betejë me muaj. Për Presidencën mund të rrezikohet funksionimi i institucioneve. Për një post mund të prishet një koalicion.
Ndërkohë, problemet vitale të vendit mbeten pothuajse gjithmonë në plan të dytë:
Ekonomi e dobët, pa një drejtim të qartë ekonomik dhe me prodhim të pamjaftueshëm vendor.
Varësi e madhe nga importi dhe diaspora.
Pasuri natyrore që ende nuk janë shndërruar sa duhet në industri, zhvillim dhe vende pune.
Arsim me rezultate shumë të dobëta.
Shëndetësi me probleme të vazhdueshme dhe ende pa një sistem të plotë funksional të sigurimeve shëndetësore.
Largim i vazhdueshëm i të rinjve.
Probleme të vazhdueshme me sundimin e ligjit, korrupsionin dhe ndikimin partiak në institucione.
Dhe shumë probleme të tjera që prej vitesh presin zgjidhje.
Por për të gjitha këto nuk ka as beteja, as urgjencë, as mobilizim, madje as shqetësim si për pushtetin.
Dhe kjo është ndoshta simptoma më shqetësuese nga të gjitha.
Jo vetëm që problemet janë grumbulluar, por kemi filluar të bashkëjetojmë me to.
Arsimi diskutohet kur publikohen rezultatet dhe harrohet. Emigrimi diskutohet kur dalin shifrat dhe harrohet. Ekonomia diskutohet në fushatë dhe harrohet. Shëndetësia kujtohet kur shpërthen ndonjë skandal.
Ndërsa për pushtetin, lufta dhe alarmi nuk pushojnë asnjë ditë.
Kemi arritur në një pikë ku pyetja kryesore e politikës nuk është më çfarë shteti po ndërtojmë, por kush do ta kontrollojë shtetin që kemi.
Edhe më shqetësues është raporti që është krijuar mes partive politike. Rivaliteti politik ka kaluar prej kohësh në armiqësi të skajshme, me fyerje, etiketime si “tradhtar”, “shërbëtor i Serbisë” apo “i Rusisë”, ndërsa kohëve të fundit përplasjet po marrin forma edhe më të rënda, me akuza, kërcënime dhe tentativa për diskreditim të kundërshtarit.
Në një klimë të tillë politike, pyetja nuk është më vetëm se kush do ta qeverisë Kosovën, por si do të jenë këto parti ndonjëherë në gjendje ta qeverisin bashkë një shtet, kur mezi e konsiderojnë njëra-tjetrën kundërshtare legjitime?
Por në fund, përgjegjësia nuk është vetëm e politikës. Për sa kohë partitë kanë përkrahës dhe militantë që ua arsyetojnë çdo veprim, edhe kur është në dëm të shtetit, ato nuk kanë arsye të ndryshojnë. Politika vazhdon ta prodhojë këtë model sepse një pjesë e qytetarëve vazhdon ta shpërblejë me votë.
Kemi filluar të mësohemi me krizën politike, ekonominë e varur, arsimin e dobët, largimin e njerëzve dhe institucionet që bllokohen për pushtet.
Pyetja e titullit nuk është më vetëm provokim.
Është paralajmërim.
Nëse kthehemi pas dhe kujtojmë nëpër çfarë periudhash historike kemi kaluar si shqiptarë, vështirë se dikujt do t’i kishte shkuar mendja se një ditë problemi ynë nuk do të ishte më si ta fitojmë lirinë dhe shtetin, por si të merremi vesh se si ta qeverisim atë.
Lirinë e fituam. Shtetin e bëmë. Por a dimë ta qeverisim?

Shkruan Avni Selmani

Bllokimi i shtetit për zgjedhjen e Presidentit është banaliteti më i madh politik që mund t’i ndodhë një vendi, sidomos një vendi si Kosova, që nuk e ka luksin ta humbasë as edhe një ditë. Me një ekonomi të dobët dhe shumë probleme të pazgjidhura, klasa jonë politike sillet sikur i ka përfunduar të gjitha punët dhe i ka mbetur vetëm të vendosë kush do të ulet në karrigen e Presidentit.
Për një kohë të gjatë, shteti mbahet peng jo për ndonjë çështje jetike, por sepse partitë nuk arrijnë ta ndajnë një post. Absurdi bëhet edhe më i madh kur dihet se Kosova është republikë parlamentare dhe se Presidenti, sado i rëndësishëm si përfaqësues i shtetit, nuk e drejton as Qeverinë, as ekonominë. Megjithatë, njëra parti dëshiron ta marrë edhe Presidencën, ndërsa të tjerat, meqë nuk mund ta marrin, përpiqen ta bllokojnë. Për këtë karrige janë të gatshme ta rrëzojnë tërë shtetin dhe pastaj të dalin para qytetarëve e të flasin për përgjegjësi dhe interes shtetëror.
Kjo nuk është përgjegjësi shtetërore. Është hipokrizi e shëmtuar politike.
Presidenti duhet ta përfaqësojë unitetin e popullit dhe të qëndrojë mbi partitë. Në praktikë, ai zgjidhet përmes përplasjes më të ashpër partiake. Pra, institucioni që duhet të jetë mbi partitë lind nga pazaret mes tyre.
Këtu vazhdon hipokrizia. Secila parti kërkon President që i bashkon të gjithë, por vetëm nëse kandidati është i saj. Kur e propozon vetë, kërkon që të tjerët të tregohen shtetërorë dhe ta votojnë. Kur kandidati është i kundërshtarit, kujtohet për konsensusin, pavarësinë dhe mbrojtjen e demokracisë.
Partia në pushtet e ka Qeverinë dhe shumicën në Kuvend, por kërkon edhe Presidencën. Opozita, meqë nuk mund ta marrë, përdor bllokadën. Njëra palë kërkon t’i marrë të gjitha, të tjerat përpiqen t’i bllokojnë të gjitha. Ndërsa të dyja palët betohen se po e mbrojnë Kosovën.
Në të vërtetë, askush nuk pyet seriozisht çfarë Presidenti i duhet vendit. A duhet të ketë integritet, autoritet dhe përvojë ndërkombëtare? A duhet të jetë i aftë ta kundërshtojë edhe Qeverinë, edhe opozitën? Pyetjet që u interesojnë partive janë të tjera: A është i yni? A mund ta kontrollojmë? Çfarë marrim nëse e votojmë?
Për 27 vjet, pothuajse të gjithë Presidentët kanë ardhur nga partitë ose nga marrëveshjet mes tyre. Fillimisht janë njerëz të partisë, pastaj japin dorëheqje dhe, brenda një dite, shpallen përfaqësues të unitetit. Sikur dorëheqja formale t’i fshinte edhe lidhjet dhe borxhet politike.
Kosova tashmë kishte një Presidente që, pavarësisht vërejtjeve ndaj saj, e përfaqësoi vendin me sukses, sidomos kur marrëdhëniet me aleatët ishin dëmtuar. Në një shtet normal do të vlerësohej puna e saj dhe do të pyetej nëse vazhdimësia ishte në interes të vendit. Te ne u pyet: kujt i takon tani Presidenca?
Atëherë, cili ishte problemi? Kosova kishte nevojë për një President më të mirë, apo pushteti për një President më të dëgjueshëm?
Kur pazari dështon, Kuvendi shpërndahet, shteti bllokohet dhe qytetarët dërgohen përsëri në zgjedhje. Pastaj fajtorët dalin në televizione dhe premtojnë se do ta shpëtojnë Kosovën nga kriza që e krijuan vetë.
Presidenca nuk do të duhej të ishte shpërblim për fituesin, ngushëllim për humbësin dhe as plaçkë për t’u ndarë. Ajo është institucion i shtetit.
Kush e bllokon Kosovën për ta marrë Presidencën, nuk po e mbron shtetin. Po dëshmon se për të, karrigia vlen më shumë se vetë Kosova. A.S.

Shkruan Avni Selmani

Për 27 vjet, pothuajse të gjitha partitë kryesore politike në Kosovë kanë qenë në pushtet, vetëm ose në koalicione, dhe secila prej tyre thirret në një sukses të caktuar. Njëra thotë se e ka çliruar vendin, tjetra se ka kontribuar në shtetndërtim dhe pavarësi, tjetra se e ka formuar ushtrinë, ndërsa një tjetër sot thotë se ka shtrirë sovranitetin dhe autoritetin e shtetit në veri.
Por këtu lind pyetja: nëse secila parti i numëron me krenari meritat e veta, kush e merr përgjegjësinë për dështimin ekonomik, social dhe institucional të vendit?
Pas gjithë këtyre qeverive, asnjëra nuk arriti t’i japë vendit një drejtim afatgjatë zhvillimi, një model të qartë ekonomik, industri dhe prodhim vendor të fuqishëm, shfrytëzim strategjik të resurseve natyrore e minerare, sigurim shëndetësor dhe social funksional, arsim cilësor dhe sundim të fortë të ligjit. Dhe këto janë vetëm disa nga gjërat më vitale që nuk u bënë, sepse lista është shumë më e gjatë.
Pas gjithë këtyre qeverive, Kosova vazhdon të mbetet ndër vendet më të varfra në Evropë, me ekonomi të dobët, prodhim dhe eksporte të dobëta, varësi të madhe nga importi dhe remitancat e bashkatdhetarëve, standard jetese larg atij evropian dhe emigrim të vazhdueshëm. Një pjesë e madhe e qytetarëve vazhdon ta shohë perspektivën jashtë vendit.
Partia në pushtet erdhi si pasojë e dështimeve të mëdha të qeverive të kaluara dhe fitoi mbi 50 për qind të votave, në një kohë kur dëshpërimi i qytetarëve ishte i madh dhe pritjet për ndryshim edhe më të mëdha. Por edhe kjo qeverisje, me kalimin e kohës, filloi t’u ngjajë gjithnjë e më shumë atyre që kishte kritikuar. Përpos shtrirjes së sovranitetit në veri, në ekonomi nuk u pa kthesa e pritur: nuk u krijua një model i ri zhvillimi, nuk pati hov në prodhim e industri dhe nuk u vu në lëvizje serioze potenciali i resurseve të vendit. Me një fjalë, nuk po shihet as nisja e një kthese serioze ekonomike. Pra, edhe alternativa që erdhi për ta ndryshuar modelin, deri tani nuk arriti ta krijojë modelin e ri.
Dhe pas gjithë këtij dështimi në ndërtimin dhe zhvillimin e vendit, Kosova sot gjendet edhe në bllokadë institucionale, me një klasë politike të përçarë deri në skaj, ku kompromisi pothuajse nuk ekziston. Dështimet në ekonomi, shëndetësi, arsim e zhvillim pothuajse nuk janë më as temë, sepse politika është e zënë me pyetjen se kush do ta marrë pushtetin. Ata që thirren në meritat për ndërtimin e Kosovës, sot nuk arrijnë as ta bëjnë atë të funksionojë.
Dhe tani shtrohet pyetja:
Edhe sa duhet të presë Kosova që të vijë një parti, një gjeneratë apo një brez politik që do ta bëjë kthesën dhe do t’i japë drejtim zhvillimit të këtij vendi? A.S.

Shkruan Avni Selmani

 Gjendja politike në të cilën ndodhet sot Kosova të kujton periudhën pas shpalljes së pavarësisë së Shqipërisë, kur vendi u përball me paqëndrueshmëri të madhe politike, me qeveri që nuk zgjatnin më shumë se disa muaj dhe me institucione të dobëta. Kjo gjendje përdorej nga kundërshtarët e Shqipërisë si argument se shqiptarët nuk ishin të aftë të ndërtonin një shtet të qëndrueshëm.
 Më shumë se një shekull më vonë, natyrisht në rrethana krejt të tjera, Kosova po përballet me një situatë që duhet të na shqetësojë seriozisht. Nuk bëhet më fjalë për një krizë të zakonshme politike. Kur krizat përsëriten, zgjedhjet nuk prodhojnë stabilitet dhe institucionet vazhdojnë të mbahen peng nga kalkulimet partiake, atëherë problemi është shumë më i thellë.
 Në planin politik, situata ka arritur deri në absurd. Pas gjithë këtyre viteve, Kosova ende nuk ka arritur të krijojë as kulturën minimale politike ku kundërshtari të shihet si rival dhe jo si armik. Raportet ndërmjet partive politike kanë kaluar në një armiqësi të skajshme, dhe kjo është seriozisht shqetësuese. Partitë politike janë në gjendje t’i bllokojnë pa fund institucionet, ta paralizojnë vendin dhe ta çojnë krizën deri aty sa dëmi që i bëhet shtetit të ketë më pak rëndësi se interesi partiak.
 Edhe më absurd është fakti se pothuajse të gjithë paraqiten si mbrojtës të shtetit. Secila parti e konsideron veten zgjidhje dhe tjetrën problem. Mazhoranca insiston ta ketë pushtetin sa më të plotë, ndërsa partitë opozitare janë të gatshme ta çojnë procesin drejt dështimit, me shpresën se zgjedhjet e reja mund t’i sjellin ato në pushtet. Në vend të kompromisit, secila palë përpiqet t’ia lërë fajin tjetrës. Në fund, e gjithë politika kthehet në një garë se kush do të paraqitet si viktimë dhe kush do ta shpallë tjetrin fajtor.
 Por ajo që është edhe më shqetësuese është gjendja ekonomike. Kanë kaluar 27 vjet nga përfundimi i luftës dhe Kosova ende nuk ka arritur t’i japë një drejtim të qartë zhvillimit të vet ekonomik. Qeveritë kanë ardhur e kanë shkuar, pothuajse të gjitha partitë kryesore e kanë provuar pushtetin, por vendi vazhdon të ketë prodhim të dobët, varësi të madhe nga importi dhe diaspora, ndërsa një pjesë e madhe e të rinjve të ardhmen e kërkojnë jashtë Kosovës.
 Kosova sot gjendet në një udhëkryq të rëndësishëm gjeopolitik dhe ekonomik. Përpara saj janë procese që kërkojnë më shumë seriozitet se kurrë: forcimi i shtetësisë, ruajtja dhe thellimi i marrëdhënieve me aleatët, përfundimi i proceseve të hapura me Serbinë, avancimi drejt integrimeve euroatlantike, forcimi i sundimit të ligjit dhe ndërtimi i një ekonomie që mund ta mbajë vendin mbi këmbët e veta.
 Por për klasën politike këto sikur nuk janë as tema. Preokupimi i saj është kush do të vijë në pushtet, kush do ta mbajë atë dhe si do ta pengojë tjetrin. Ndërkohë, çështjet që përcaktojnë të ardhmen e shtetit mbeten në plan të dytë.
 Prandaj, pyetja nuk është më vetëm se kush do të vijë në pushtet, por shqetësimi shumë më i madh është: A ka Kosova të ardhme me këtë klasë politike?

Shkruan Avni Selmani

Në fillim, kur u shfaq si lëvizje, ajo u duk si një ide e mirë dhe e nevojshme. Një frymë që u duk se donte të bashkonte njerëzit me bindje fetare të ndryshme. Shumë e panë si një nismë që do të zgjonte vetëdijen kombëtare dhe do të kthente vëmendjen te vlerat që na bashkojnë si popull. Duke qenë se shqiptarëve, gjatë historisë, nga pushtimet e ndryshme u janë imponuar shumë gjëra, sidomos besimet fetare, kjo lëvizje u pa si një rast i mirë për ata që e kishin brengë këtë çështje, në mënyrë që, me kalimin e kohës, ata që dëshirojnë të mund ta ndryshojnë atë që historia ua kishte imponuar. Që në fillim, ajo mori edhe shumë hapësirë mediale, u zhvilluan debate dhe u pa si një zë i ri që do të sillte frymë ndryshe në shoqëri.
Por me kalimin e kohës, kjo ide filloi ta humbte qëllimin e saj. Në debatet e ndryshme televizive, në rrjetet sociale dhe në hapësirat e saj, në vend të debatit dhe respektit, filluan të shfaqeshin fyerje, etiketime e përbuzje. Njerëzit që mendonin ndryshe u quajtën tradhtarë, ndërsa komunitetet e tjera fetare u paraqitën si kundërshtarë e tradhtarë, duke u etiketuar me fjalë fyese e abuzuese. Në shumë raste, sidomos në rrjetet sociale, kjo gjuhë krijoi armiqësi dhe nxiti ndarje, ndërsa nga ata që i prinin lëvizjes nuk u pa një distancim i qartë prej saj.
Në këtë mënyrë, një lëvizje që duhej të sillte mirëkuptim, u kthye pa e kuptuar në të njëjtën sjellje që dikur e kundërshtonte. Sepse kur një ide e mirë fillon të ushqehet me urrejtje, ajo humb vlerën e vet dhe shndërrohet në të kundërtën e asaj që synonte.
Ne nuk mund ta luftojmë ekstremizmin fetar me një ekstremizëm tjetër. Ekstremizmi islamik, i cili nuk ka gjetur asnjëherë mbështetje ndër shqiptarë dhe as nuk do të gjejë, sepse nuk ka vend për askënd që cenon qetësinë dhe bashkëjetesën kombëtare. Shqiptarët nuk e kanë pasur kurrë natyrë urrejtjen fetare. Ne kemi ditur të jemi të ndryshëm në besim, por të bashkuar në shqiptari. Të ruash identitetin tënd nuk do të thotë të përbuzësh tjetrin, por të respektosh kufijtë e dinjitetit njerëzor.
Ky është një shembull që tregon se tek shqiptarët nuk ka vend asgjë që ka për qëllim ndarje, në çfarëdo forme qoftë ajo. Gjatë historisë ka pasur përpjekje të ndryshme për përçarje ose për ndarje, por asnjëra nuk e ka arritur kurrë qëllimin. Sepse në thelb, shqiptari mund të debatojë, të mos pajtohet dhe të ndryshojë rrugë, por kurrë nuk e ndan shpirtin kombëtar. Një nismë që nisi me qëllime të mira, por humbi rrugën mes fjalëve të ashpra dhe ndarjeve që s’i kanë hije shqiptarëve, mbetet kujtesë se çdo ide, për ta ruajtur vlerën, duhet të mbështetet në mirëkuptim dhe maturi. Shqiptarët gjithmonë kanë ditur ta ruajnë përbashkësinë, edhe kur rrugët janë ndarë. Kjo është forca që i ka mbajtur gjallë gjatë gjithë historisë.
Është për keqardhje që një lëvizje e tillë ta humbë misionin e vet dhe të kthehet në të kundërtën e asaj që synonte. A.S

Shkruan Avni Selmani

Në Kosovë janë ndërruar qeveri, ministra, koalicione dhe premtime, por modeli ekonomik ka mbetur pothuajse i pandryshuar: konsum, import, remitanca dhe varësi nga jashtë. Ndryshojnë emrat në pushtet, por jo mënyra se si funksionon ekonomia.
Pavarësisht se Kosova njihet për pasuritë e saj nëntokësore, si linjiti, plumbi, zinku dhe minerale të tjera, si dhe për tokën bujqësore, fuqinë punëtore dhe diasporën e madhe, këto potenciale nuk janë vënë në funksion të zhvillimit. Problemi është se asnjë qeveri nuk ka ditur, ose nuk ka dashur, t’i kthejë këto resurse në prodhim, vende pune dhe eksport.
Trepça përmendet si pasuri kombëtare vetëm në fushata. Energjia mbetet problem, edhe pse vendi ka rezerva të mëdha të linjitit. Bujqësia subvencionohet, në vend që të ndërtohen politika ekonomike që e mbrojnë prodhimin vendor dhe krijojnë një sistem të qëndrueshëm prodhimi dhe tregu. Industria pothuajse nuk ekziston. Pasuritë janë aty, por shteti nuk di çfarë të bëjë me to.
Në vend të zhvillimit, kemi ndërtuar një ekonomi konsumuese. Importojmë rreth 85 për qind dhe eksportojmë vetëm rreth 15 për qind. Ky raport mbetet pothuajse i njëjtë, pavarësisht se kush qeveris. Blejmë prodhimin e vendeve të tjera dhe më pas mburremi me rritjen e qarkullimit tregtar.
Kjo nuk është ekonomi prodhuese. Është ekonomi që mbijeton nga paratë e diasporës, nga importi dhe nga tatimet që shteti mbledh mbi mallrat e huaja.
Nga një qeveri te tjetra, vazhdojmë të mbetemi ndër vendet më të varfra, me të njëjtat dobësi ekonomike, varësi nga importi dhe mungesë perspektive.
Qeveritë flasin vazhdimisht për rritje ekonomike, por pothuajse asnjëherë nuk e përmendin inflacionin me të njëjtën forcë. Nëse ekonomia rritet me 4 për qind, ndërsa çmimet rriten me 6 për qind, qytetari nuk është bërë më i pasur. Ai është bërë më i varfër.
Kjo është rritje në numra, jo në jetën reale. Është rritje në vakum: buxheti rritet, të hyrat tatimore rriten, çmimet rriten, ndërsa fuqia blerëse bie.
Edhe më shqetësuese është se as ekspertët e ekonomisë nuk e trajtojnë si alarm gjendjen reale të vendit. Kosova mbijeton nga një buxhet në tjetrin, nga remitancat dhe nga tatimet mbi importin, pa krijuar rezerva serioze për kriza ekonomike, energjetike apo ushqimore. Një shtet që nuk prodhon, nuk eksporton dhe nuk i shfrytëzon resurset e veta, nuk mund të zhvillohet. Ai vetëm po e shtyn krizën nga një vit në tjetrin dhe po e paraqet mbijetesën si sukses.
Problemi është edhe mungesa e përgjegjësisë për rezultatet. Qeveritë publikojnë programe dhe premtojnë investime, por në fund të mandatit askush nuk jep llogari se sa është rritur prodhimi, eksporti dhe punësimi i qëndrueshëm. Dështimi mbulohet me statistika të përgjithshme, ndërsa përgjegjësia kalon nga një qeveri te tjetra. Në një shtet normal, politika ekonomike matet me rezultate; te ne, ajo matet me deklarata, përqindje dhe konferenca për shtyp.
Asnjë qeveri nuk i ka dhënë vendit një drejtim të mirëfilltë ekonomik. Secila ka ardhur me projekte të reja, të menduara kryesisht për t’i joshur votuesit, me slogane të reja dhe justifikime të vjetra. Nuk ka pasur strategji që vazhdon përtej mandatit dhe as përgjegjësi për dështimin.
Pasojën e shohim te emigrimi. Njerëzit nuk largohen sepse nuk e duan vendin. Largohen sepse nuk mund të jetojnë me dinjitet nga puna e tyre. Kur shteti nuk krijon perspektivë, qytetari kërkon një shtet tjetër.
Kosovës nuk i mungojnë resurset. I mungojnë vizioni, aftësia dhe përgjegjësia.
Qeveritë janë ndërruar. Dështimi ekonomik ka mbetur. A.S

Shkruan Avni Selmani

Gjatë historisë, shqiptarët kanë qenë të detyruar të largohen nga trojet e tyre për shkak të pushtimeve, përndjekjeve politike, luftërave dhe dhunës. Emigrimi ishte pasojë e mungesës së lirisë dhe e pamundësisë për të jetuar në vendin e vet.
Sot, pas më shumë se 27 vitesh liri, me shtetin dhe institucionet tona, Kosova vazhdon të zbrazet. Dikur njerëzit largoheshin sepse nuk kishin shtet. Sot po largohen sepse shteti që kanë nuk po u ofron kushte për të jetuar dhe për ta planifikuar të ardhmen në të.
Ajo që është edhe më shqetësuese është se zbrazja e Kosovës as që është temë dhe as shqetësim serioz i klasës politike, pa dallim partie. Politika merret me pushtetin, postet, emërimet, bllokadat dhe konfliktet partiake, ndërsa vendi humb njerëzit e vet. Për partitë, kontrolli mbi institucionet duket më i rëndësishëm sesa e ardhmja e qytetarëve.
Kosova është ndër vendet me shkallën më të lartë të emigrimit në botë. Sipas Bankës Botërore, pothuajse një në tre persona të lindur në Kosovë jeton jashtë vendit. Megjithatë, ky realitet vazhdon të trajtohet si një problem dytësor.
Qytetarët nuk shohin një program të mirëfilltë ekonomik që t’u japë besim se pas disa vitesh do të ketë zhvillim dhe perspektivë. Kosova vazhdon të mbijetojë nga një buxhet në tjetrin, pa ekonomi prodhuese, pa industri serioze dhe pa shfrytëzim të mirëfilltë të resurseve natyrore për të cilat njihet. Qeveritë flasin për rritje ekonomike, ndërsa vendi mbetet i varur nga importi, remitancat dhe konsumi.
Qytetarët kërkojnë siguri ekonomike, sigurim shëndetësor, arsim cilësor, institucione funksionale dhe mundësi që puna e tyre të vlerësohet. Por në një sistem ku punësimi dhe avancimi shpesh varen nga partia, familja, lidhjet dhe njohjet, aftësia dhe puna humbin vlerën. Kur merita nuk shpërblehet, largimi bëhet zgjidhje.
Po largohen edhe njerëz që kanë punë, sepse nuk besojnë se gjendja do të ndryshojë.
Ndërkohë, klasa politike vazhdon të flasë për fitore, suksese dhe patriotizëm. Por qytetari nuk jeton nga fjalimet. Ai nuk ushqehet me premtime, nuk shërohet me deklarata dhe nuk ndërton të ardhmen me statistika të zgjedhura për propagandë.
Partitë janë ndërruar në pushtet, por modeli ka mbetur pothuajse i njëjtë. Secila qeveri ka premtuar zhvillim, drejtësi dhe punësim.
Kjo nuk është vetëm zgjedhje personale. Është dështim politik dhe shtetëror.
Pasojat do të jenë të rënda: mungesë e fuqisë punëtore, plakje e popullsisë, dobësim i sistemit pensional, mungesë profesionistësh dhe zona të tëra pa jetë ekonomike. Një shtet që humb vazhdimisht të rinjtë humb edhe mundësinë për t’u zhvilluar.
Kosova po zbrazet sepse politika nuk ka ndërtuar një ekonomi të qëndrueshme dhe prodhuese, nuk ka krijuar institucione të besueshme dhe nuk u ka dhënë qytetarëve arsye të mjaftueshme për të qëndruar.
Prandaj, pyetja nuk është pse po largohen. Arsyet janë të qarta.
Pyetja është: sa njerëz duhet të largohen që klasa politike ta pranojë se ka dështuar? A.S.

Shkruan Avni Selmani

Nga mënyra se si kanë filluar bisedimet për themelimin e institucioneve, gjithçka tregon se vendi po shkon drejt një bllokade politike edhe më të thellë. Asgjë e re. Prej vitesh po shohim të njëjtin skenar: akuza, kundërakuza, kushte, refuzim të kompromisit dhe bllokim të institucioneve.
Kjo nuk është më çështje e dallimeve politike. Është mungesë përgjegjësie. Si gjithmonë, partitë politike po e vendosin interesin personal dhe partiak mbi interesin shtetëror. Në vend që të kërkojnë zgjidhje, ato merren me llogari politike dhe me mënyrën se si ta dëmtojnë kundërshtarin. Kur egoja bëhet më e rëndësishme se shteti, nuk ka më kompromis. Në fund, humbësi nuk është as njëra parti e as tjetra. Humbës janë qytetarët dhe shteti.
Është e papranueshme që funksionimi i institucioneve të bllokohet sepse dikush duhet ose nuk duhet të zgjidhet në një funksion. Kjo praktikë nuk mund të vazhdojë të trajtohet si pjesë normale e jetës politike. Asnjë emër dhe asnjë post nuk duhet të jetë arsye për bllokimin e institucioneve.
Ata që e krijojnë krizën nuk paguajnë asnjë çmim. Pagat, privilegjet dhe përfitimet e tyre nuk preken. Faturën e paguajnë qytetarët. Ata përballen me institucione të bllokuara, me vendime të vonuara, me procese që zvarriten, me investime të humbura dhe me një shtet që humb kohë dhe besueshmëri.
Problemi është se kjo mënyrë e të bërit politikë nuk ka pothuajse asnjë kosto. Askush nuk jep dorëheqje. Askush nuk humb privilegjet. Askush nuk mban përgjegjësi për bllokimin e institucioneve. Për sa kohë që krizat nuk sjellin pasoja për ata që i shkaktojnë, ato do të vazhdojnë të përsëriten.
Një pjesë e qytetarëve, në vend që t’u kërkojë llogari partive politike, vazhdon të mbrojë çdo veprim të partisë që përkrah. Politika është kthyer në tifozllëk. Në rrjetet sociale debati është zëvendësuar me sharje, fyerje dhe ofendime. Për shumë militantë nuk ka rëndësi nëse bllokohen institucionet apo dëmtohet shteti; mjafton që partia e tyre të mos lëshojë pe.
Edhe partitë politike kanë përgjegjësi për këtë klimë. Pothuajse asnjëra nuk distancohet nga gjuha e fyerjeve dhe e urrejtjes që përdoret në emër të saj. Asnjëra nuk u bën thirrje mbështetësve të saj të debatojnë me argumente dhe të respektojnë mendimin ndryshe. Kjo heshtje nuk është rastësi. U shërben interesave të tyre.
Bllokimi i institucioneve është bërë praktikë. Mungesa e kompromisit është bërë rregull. Për këtë arsye, i njëjti skenar përsëritet pas çdo procesi zgjedhor.
Për sa kohë që qytetarët vazhdojnë ta arsyetojnë këtë sjellje dhe ta shpërblejnë me votë, politika nuk do të ketë asnjë arsye të ndryshojë. A.S

Shkruan Avni Selmani

Kosova ka hyrë në një paradoks që do të duhej të na shqetësonte të gjithëve. Për dekada me radhë shqiptarët e Kosovës jetuan pa shtet dhe luftuan për liri, për të drejtën për të vendosur vetë dhe për ta pasur shtetin e vet.
Sot, kur e kemi shtetin, do të duhej të ishim në një fazë krejt tjetër: te ekonomia, te arsimi, te prodhimi, te drejtësia dhe te ndërtimi i institucioneve të forta. Në vend të kësaj, Kosova vazhdon të sillet si një vend që ende nuk e ka krijuar kulturën shtetformuese dhe nuk e ka kuptuar çfarë do të thotë ta ndërtosh shtetin.
Kjo shihet më së qarti pas çdo pale zgjedhjesh. Në vendet normale, qytetari voton, fituesi merr përgjegjësinë për të qeverisur, humbësi kalon në opozitë. Në Kosovë ndodh e kundërta. Zgjedhjet mbarojnë, por beteja për pushtet vazhdon sikur verdikti i qytetarëve të mos vlejë asgjë.
Edhe kur një parti del e para, institucionet vonohen, bllokohen ose lihen pezull, sepse partitë e tjera nuk sillen si opozitë demokratike, por si palë që bëjnë gjithçka për ta penguar formimin e institucioneve. Por përgjegjësia nuk mbaron këtu. Edhe partia që fiton zgjedhjet do të duhej të tregonte më shumë tolerancë dhe gatishmëri për kompromis, sidomos kur bëhet fjalë për çështje që e zhbllokojnë procesin, si zgjedhja e presidentit.
Kur mungon kjo qasje, bllokohet i gjithë procesi dhe vendi mbetet pa institucione funksionale. Kjo nuk është demokraci normale. Kjo është mungesë e kulturës shtetformuese.
Fajtorët kryesorë për këtë gjendje janë vetë partitë politike. Ato kanë krijuar përçarje dhe hasmëri mes vete, të cilat me kohë janë reflektuar edhe te qytetarët. E kanë kthyer shtetin në vazhdim të luftës së tyre për pushtet. Në vend që ta shohin qeverisjen si përgjegjësi, e shohin si interes.
Në vend që të garojnë me programe, me zhvillim dhe me ide për ekonominë, vazhdojnë ta konsumojnë energjinë e vendit me bllokada, inate, kalkulime dhe beteja për poste. Dhe më e rënda është se kjo po ndodh në një vend që ka probleme shumë më të mëdha se egoja e partive: varfëri, ikje të të rinjve, arsim të dobët, shëndetësi të lodhur dhe mungesë të një drejtimi të qartë ekonomik.
Faj ka edhe heshtja e qytetarëve, e shoqërisë civile dhe e mediave, që po e shohin bllokimin e vendit si diçka normale dhe nuk reagojnë as kur Kosova mbetet pa institucione, as kur politika e mban peng shtetin me muaj e vite. Po aq e pashpjegueshme është edhe heshtja e klasës intelektuale, e akademisë, e shkencës, e ekspertëve të fushave dhe e atyre që do të duhej të ishin zëri kritik i shoqërisë.
Nganjëherë krijohet përshtypja sikur Kosova as nuk ka klasë intelektuale, sepse ata nuk dëgjohen kur vendi hyn në bllokadë, kur institucionet mbeten pezull dhe kur politika e zhyt shtetin në krizë.
Kosova nuk ka më nevojë për një klasë politike që di vetëm të fitojë ose të bllokojë. Ka nevojë për një klasë politike që di të ndërtojë shtet, që e respekton verdiktin e qytetarit dhe që e kupton se shteti nuk mbahet peng për hesapet e askujt.
Përndryshe, rreziku është i qartë: do të vazhdojmë të kemi flamur, himn, zgjedhje dhe institucione në letër, por jo shtet funksional. Dhe bashkë me këtë, do të vazhdojmë t’i tregojmë botës se ende nuk dimë, dhe nuk duam, ta ndërtojmë shtetin tonë. Kjo do të ishte goditja më e rëndë ndaj vetë kuptimit të shtetit për të cilin u sakrifikua aq shumë. A.S.

Shkruan Avni Selmani

Këto ditë po zhvillohet një debat i madh dhe i ashpër rreth interesimit të një kompanie të huaj për të realizuar një investim të madh në bregdetin shqiptar. Përveç diskutimeve normale, po shohim edhe protesta kundër vetë idesë së investimit.
Natyrisht, çdo projekt duhet shikuar me kujdes dhe duhet të respektojë mjedisin dhe interesin publik. Kjo nuk vihet në diskutim. Por këtu po flitet për një investim të madh turistik dhe jo për një industri të rëndë apo aktivitet që në vetvete ngre shqetësime për ndotjen e mjedisit apo shëndetin e njerëzve. Prandaj është e vështirë të kuptohet pse po kundërshtohet vetë ideja e investimit dhe jo kushtet konkrete të tij.
Nëse një investitor është i gatshëm të vendosë qindra miliona euro, të marrë përsipër rrezikun e biznesit dhe të ndërtojë një projekt turistik, pyetja normale duhet të jetë si të përfitojë sa më shumë Shqipëria nga ky investim. Në vend të kësaj, po dëgjojmë thirrje për ta penguar atë.
Të protestosh pse dikush dëshiron të investojë qindra miliona euro në vendin tënd, ndërsa për vite me radhë ankohesh për mungesë zhvillimi, vende pune dhe investime, është një nga absurditetet më të mëdha që mund të ndodhin në një ekonomi tregu.
Një investim i tillë nuk duhet parë përmes interesave politike të ditës. Në gjithë këtë debat krijohet përshtypja se për disa njerëz problemi nuk është vetë investimi, por përplasja politike që po zhvillohet rreth tij. Kjo është për të ardhur keq, sepse investime të tilla nuk bëhen për një qeveri, për një kryeministër apo për një parti politike.
Qeveritë ndryshojnë, kryeministrat shkojnë e vijnë, por shteti mbetet. Pikërisht për këtë arsye, investime të tilla duhet të shihen si projekte të shtetit dhe jo si projekte të një qeverie.
Përderisa shumë vende krijojnë politika ekonomike për të tërhequr investime, ofrojnë lehtësira të ndryshme dhe investojnë në infrastrukturë për t’i bërë më tërheqëse për investitorët, ne po debatojmë nëse duhet kundërshtuar një investim që dëshiron të vijë vetë.
Mjafton të shohim Turqinë. Ajo nuk u bë fuqi turistike duke penguar investimet, por duke i mirëpritur ato. Sot askush nuk pyet kush e ndërtoi një hotel në Antalia. Bota e njeh Turqinë si një destinacion turistik dhe ekonomia e saj përfiton miliarda euro çdo vit.
Kjo mënyrë e kundërshtimit të investimeve dërgon një mesazh të keq edhe për investitorët e tjerë që mund të jenë të interesuar për Shqipërinë. Kjo u pa edhe nga reagimet e mediave ndërkombëtare, ku u ngrit pyetja se si është e mundur që një vend që kërkon zhvillim ekonomik dhe investime të kundërshtojë projekte të tilla.
Shqipëria ka mundësinë të bëhet pjesë e tregut global të turizmit dhe të përfitojë nga një nga pasuritë më të mëdha që ka, bregdeti i saj. Në fund, zgjedhja është e thjeshtë: ose hapemi ndaj investimeve, zhvillimit dhe ekonomisë globale, ose vazhdojmë të ankohemi për varfërinë, papunësinë dhe mungesën e perspektivës, ndërsa refuzojmë mundësitë që na vijnë vetë.
Do të ishte paradoks dhe e pafalshme që të pengonim një investim historik, i cili ka potencialin të ndryshojë rrjedhën ekonomike të Shqipërisë për dekadat që vijnë.A.S

Shkruan Avni Selmani

Te ishim nje vend me nje klase politike sadopak normale, nuk duhej te kishim ardhur deri te keto zgjedhje. Ato erdhen si pasoje e faktit se politika nuk arriti t’i zgjidhe problemet brenda institucioneve. U harxhuan para publike, u humb kohe dhe energji, ndersa vendi mbeti ne vend.
Si do qe te jete, zgjedhjet ndodhen. Tani, nga mengjesi deri ne mbremje, po degjojme vetem nje pyetje: kush fitoi dhe kush humbi?
Neper studio televizive po vazhdon i njejti avaz. Disa numerojne mandatet, disa perqindjet, disa merren me koalicionet. Por sa me shume qe i degjoj keto debate, aq me shume bindem se pyetja kryesore po lihet anash.
Kush humbi vertet?
Te them te drejten, une nuk po shoh asnje parti humbese. Dikush mori me shume vota, dikush me pak, por te gjithe mbeten ne loje. Dikush merr pushtet, dikush opoziten, por te gjithe vazhdojne te financohen nga shteti.
Ndersa qytetari mbetet humbesi me i madh i ketyre zgjedhjeve.
Ajo qe me ben me shume pershtypje eshte se pikerisht ne ditet kur po numeroheshin fituesit dhe humbesit, International Trade Administration e Departamentit Amerikan te Tregtise publikoi raportin me te ri per pasurite minerare te Kosoves. Nje raport qe rikujtoi edhe nje here potencialin e madh ekonomik qe ka ky vend.
Por vemendja nuk ishte aty.
Neper studio nuk degjuam debate se si mund t’i shfrytezojme keto pasuri, si mund te rrisim prodhimin vendor, si mund te hapim vende pune apo si mund ta ulim varesine nga importi.
Perseri tema ishte kush fitoi, kush humbi dhe kush me kend do te beje koalicion.
Nderkohe askush nuk po jep pergjigje pse Kosova vazhdon te importoje shumicen e produkteve bazike qe konsumon. Askush nuk po jep pergjigje pse pasurite natyrore vazhdojne te mbeten te pashfrytezuara. Askush nuk po jep pergjigje pse te rinjte vazhdojne te largohen. Askush nuk po jep pergjigje pse nje vend me kaq shume potencial vazhdon te perballet me kaq shume veshtiresi ekonomike.
Kjo eshte humbja e vertete: jo humbja e nje partie, jo humbja e nje lideri, jo humbja e nje koalicioni.
Humbja e vertete eshte se edhe pas 27 vitesh shtet, vazhdojme te merremi me ndarjen e pushtetit me shume sesa me zhvillimin e vendit.
Prandaj, nese dikush me pyet kush fitoi dhe kush humbi ne keto zgjedhje, pergjigjja ime eshte e thjeshte:
Partite mund te kene fituar ose humbur vota.
Por derisa ekonomia, prodhimi, zhvillimi dhe problemet e qytetareve te mbeten ne plan te dyte, humbesi do te mbetet gjithmone i njejti: qytetari i Kosoves. A.S

Shkruan Avni Selmani

Këto ditë po zhvillohet një debat i madh rreth interesimit të një kompanie të huaj për të realizuar një investim të madh në Zvërnec dhe në zonat turistike të Shqipërisë. Përveç diskutimeve normale, po shohim edhe protesta dhe kundërshtime ndaj vetë idesë së investimit. Kjo ngre një pyetje të thjeshtë: a po e shohim këtë investim si kërcënim apo si mundësi?
Për vite me radhë kemi folur për papunësinë, largimin e të rinjve, mungesën e zhvillimit dhe mungesën e investimeve. Kemi thënë se Shqipëria ka potencial të madh turistik, por se nuk po shfrytëzohet si duhet. Tani kur paraqitet një investim që premton zhvillim, vende pune dhe më shumë turistë, një pjesë e debatit po zhvillohet sikur kemi të bëjmë me një kërcënim dhe jo me një mundësi.
Natyrisht, askush nuk thotë se çdo projekt duhet pranuar pa pyetje. Është normale të kërkohet transparencë, respektim i ligjit dhe mbrojtje e mjedisit. Por një gjë nuk po e kuptoj: pse po kundërshtohet vetë ideja e investimit? Aq më tepër kur këtu nuk po flitet për një projekt industrial të rëndë, por për një investim turistik në një vend që prej vitesh thotë se turizmi duhet të jetë një nga motorët kryesorë të zhvillimit ekonomik.
Prandaj, në vend që debati të përqendrohet te pyetja si mund të përfitojë sa më shumë Shqipëria nga ky investim, po krijohet përshtypja sikur problemi kryesor është vetë fakti që dikush dëshiron të investojë. Kjo është ajo që më duket e pakuptueshme.
Sepse në fund të fundit, nëse një investitor është i gatshëm të vendosë kapitalin e tij, të marrë përsipër rrezikun e biznesit dhe të ndërtojë diçka që mund të sjellë vende pune, turistë dhe të ardhura për ekonominë, atëherë pyetja logjike nuk është si ta ndalojmë, por si ta bëjmë që përfitimi për vendin të jetë sa më i madh.
Madje një investim i tillë ka edhe një vlerë tjetër të madhe. Ai është një mesazh i fortë se Shqipëria shihet si një vend i sigurt për të investuar. Dhe besimi i investitorëve është një nga pasuritë më të rëndësishme që mund të ketë një shtet. Kur një investitor i madh vendos kapitalin e tij në një vend, ai po dërgon një sinjal edhe për investitorë të tjerë se aty ka stabilitet, siguri dhe perspektivë ekonomike.
Një investitor i madh nuk vendos miliarda euro në një vend brenda natës. Para se të marrë një vendim të tillë, ai analizon për vite me radhë stabilitetin politik, sigurinë juridike, potencialin ekonomik dhe mundësinë për ta kthyer investimin e tij. Vetë fakti që po shfaqet një interesim i tillë tregon se Shqipëria po shihet ndryshe nga sa e kemi parë ne shpesh veten.
Përfitimi nuk kufizohet vetëm te taksat, vendet e punës dhe zhvillimi i infrastrukturës. Një investim i tillë e vendos Shqipërinë në hartën e turizmit botëror. Në promovimet e ardhshme turistike nuk do të flitet për emrin e kompanisë që ka investuar, por do të flitet për Shqipërinë, për bregdetin e saj, për natyrën, shërbimet dhe mundësitë që ofron vendi.
Turistët nuk vijnë sepse një kompani ka investuar. Ata vijnë sepse Shqipëria ofron destinacione tërheqëse, infrastrukturë moderne dhe standarde të larta shërbimi. Investitori fiton nga investimi i tij, por fitues afatgjatë është edhe vendi, sepse emri i Shqipërisë promovohet në tregun ndërkombëtar dhe tërheq gjithnjë e më shumë vizitorë, biznese dhe investime të reja.
Mjafton të shohim shembullin e Turqisë. Ajo nuk u bë fuqi turistike duke protestuar kundër investitorëve. U bë fuqi turistike duke i mirëpritur ata. Sot askush nuk pyet kush e ndërtoi një hotel apo resort në Antalia. Bota sheh Turqinë si destinacion turistik dhe miliarda euro hyjnë në ekonominë e saj çdo vit. Pikërisht sepse politika ekonomike u fokusua te zhvillimi dhe jo te paragjykimet ndaj kapitalit.
Historia ekonomike e botës na tregon se asnjë vend nuk është zhvilluar duke larguar investitorët. Vende si Singapori, Irlanda, Emiratet e Bashkuara Arabe apo Kina kanë krijuar politika të qarta për tërheqjen e kapitalit të huaj dhe pikërisht aty kanë ndërtuar një pjesë të rëndësishme të suksesit të tyre ekonomik.
Ndoshta pyetja që duhet t’i bëjmë vetes nuk është pse dikush dëshiron të investojë në Shqipëri. Pyetja është pse ne vazhdojmë ta shohim me dyshim çdo investim të madh që troket në derën tonë.
Sepse historia na tregon se asnjë vend nuk është zhvilluar duke protestuar kundër investimeve. Vendet që ecën përpara ishin ato që ditën t’i shndërrojnë investimet në zhvillim, punësim dhe mirëqenie për qytetarët e tyre.

Shkruan Avni Selmani

Te ishim nje vend me nje klase politike sadopak normale, nuk duhej te kishim ardhur deri te keto zgjedhje. Ato erdhen si pasoje e faktit se politika nuk arriti t’i zgjidhe problemet brenda institucioneve. U harxhuan para publike, u humb kohe dhe energji, ndersa vendi mbeti ne vend.
Si do qe te jete, zgjedhjet ndodhen. Tani, nga mengjesi deri ne mbremje, po degjojme vetem nje pyetje: kush fitoi dhe kush humbi?
Neper studio televizive po vazhdon i njejti avaz. Disa numerojne mandatet, disa perqindjet, disa merren me koalicionet. Por sa me shume qe i degjoj keto debate, aq me shume bindem se pyetja kryesore po lihet anash.
Kush humbi vertet?
Te them te drejten, une nuk po shoh asnje parti humbese. Dikush mori me shume vota, dikush me pak, por te gjithe mbeten ne loje. Dikush merr pushtet, dikush opoziten, por te gjithe vazhdojne te financohen nga shteti.
Ndersa qytetari mbetet humbesi me i madh i ketyre zgjedhjeve.
Ajo qe me ben me shume pershtypje eshte se pikerisht ne ditet kur po numeroheshin fituesit dhe humbesit, International Trade Administration e Departamentit Amerikan te Tregtise publikoi raportin me te ri per pasurite minerare te Kosoves. Nje raport qe rikujtoi edhe nje here potencialin e madh ekonomik qe ka ky vend.
Por vemendja nuk ishte aty.
Neper studio nuk degjuam debate se si mund t’i shfrytezojme keto pasuri, si mund te rrisim prodhimin vendor, si mund te hapim vende pune apo si mund ta ulim varesine nga importi.
Perseri tema ishte kush fitoi, kush humbi dhe kush me kend do te beje koalicion.
Nderkohe askush nuk po jep pergjigje pse Kosova vazhdon te importoje shumicen e produkteve bazike qe konsumon. Askush nuk po jep pergjigje pse pasurite natyrore vazhdojne te mbeten te pashfrytezuara. Askush nuk po jep pergjigje pse te rinjte vazhdojne te largohen. Askush nuk po jep pergjigje pse nje vend me kaq shume potencial vazhdon te perballet me kaq shume veshtiresi ekonomike.
Kjo eshte humbja e vertete: jo humbja e nje partie, jo humbja e nje lideri, jo humbja e nje koalicioni.
Humbja e vertete eshte se edhe pas 27 vitesh shtet, vazhdojme te merremi me ndarjen e pushtetit me shume sesa me zhvillimin e vendit.
Prandaj, nese dikush me pyet kush fitoi dhe kush humbi ne keto zgjedhje, pergjigjja ime eshte e thjeshte:
Partite mund te kene fituar ose humbur vota.
Por derisa ekonomia, prodhimi, zhvillimi dhe problemet e qytetareve te mbeten ne plan te dyte, humbesi do te mbetet gjithmone i njejti: qytetari i Kosoves. A.S

Shkruan Avni Selmani

Për 27 vjet me radhë, Kosova pothuajse asnjëherë nuk ka pasur një program të mirëfilltë ekonomik dhe strategjik. Ato që janë prezantuar si “programe zhvillimore” kanë qenë kryesisht premtime fushatash, të shkruara sa për sy e faqe dhe për të mashtruar elektoratin me fjalë që kurrë nuk janë realizuar.Pas luftës, Kosova kishte një mundësi historike. Kishte ndihmë ndërkombëtare, përkrahje politike dhe një popull që besonte se po ndërtohej një shtet i ri. Pikërisht atëherë duhej të vendoseshin themelet e ekonomisë prodhuese dhe industriale. Por në vend të kësaj, politika zgjodhi rrugën më të lehtë, ekonominë e konsumit, tregtisë dhe importit.Më e dhimbshmja është se Kosova i ka pasur pothuajse të gjitha predispozitat për të ndërtuar një ekonomi të qëndrueshme. Ka pasuri natyrore, miniera, tokë pjellore, potencial energjetik dhe diasporë të fuqishme. Dikur Kosova njihej për Trepçën, industrinë dhe kapacitetet prodhuese që kishte. Me rezervat e thëngjillit, konsiderohej ndër vendet më të pasura në botë për nga potenciali energjetik, ndërsa kishte edhe shumë kapacitete tjera që për një vend të vogël si Kosova do të ishin më se të mjaftueshme për ndërtimin e një ekonomie stabile dhe zhvillimore. Por në vend që këto kapacitete të modernizoheshin dhe të bëheshin bazë e zhvillimit ekonomik, shumica u shkatërruan ose u lanë pas dore.Privatizimi, që u prezantua si proces zhvillimor, në realitet u shndërrua në një privatizim të egër dhe pa strategji. Shumë ndërmarrje u shitën jo për të vazhduar prodhimin, por për interesa të ngushta ekonomike dhe politike. Fabrikat u mbyllën, makineritë u zhdukën dhe ajo pak bazë prodhuese që kishte Kosova u shkatërrua dalëngadalë. Për vite me radhë, qytetarëve u janë premtuar nxitje të investimeve për prodhim, investime dhe vende pune. Çdo fushatë është mbushur me fjalë të mëdha për zhvillim ekonomik, por pas zgjedhjeve pothuajse gjithçka ka mbetur vetëm në letër.Për më tepër, qytetarëve shpesh u është paraqitur një pasqyrë e rreme e zhvillimit ekonomik. Pas luftës, ndihmat dhe donacionet ndërkombëtare u paraqitën si sukses ekonomik, edhe pse ato ishin vetëm mjete emergjente për rindërtim. Më vonë, edhe rritja e konsumit, ndërtimet, kreditë bankare apo qarkullimi më i madh i parasë u shitën si “zhvillim ekonomik”, ndërsa ekonomia vazhdonte të mbetej e dobët dhe e varur nga importi. Madje edhe inflacioni ndër vite është përdorur për të krijuar përshtypjen e një rritjeje ekonomike, ndërkohë që qytetarët vetëm janë përballur me çmime më të larta dhe dobësim të jetesës.Sot, pas gati tri dekadash nga lufta, rezultatet shihen qartë. Kosova vazhdon të mbetet vendI më I varëfr në Evropë, me ekonomi të dobët, me prodhim minimal dhe me varësi të madhe nga importi dhe diaspora. Kjo është pasqyra më e qartë e dështimit politik dhe ekonomik të klasës politike që ka udhëhequr vendin që nga paslufta.Ajo që e brengos edhe më shumë këtë vend është fakti se zhvillimi ekonomik pothuajse as sot nuk është prioritet real. Në vend që të diskutohet seriozisht për industri, prodhim, teknologji dhe strategji ekonomike, debatet publike dhe studiot televizive vazhdojnë të dominohen nga përplasjet politike, patriotizmi i rremë, tradhtia dhe akuzat se kush është me Serbinë apo me Rusinë. Përderisa energjia e shoqërisë harxhohet në këto tema, ekonomia vazhdon të mbetet prapa.Dhe përderisa vazhdohet me të njëjtin avaz, Kosova rrezikon të mbetet peng i premtimeve dhe jo i zhvillimit që qytetarët e kanë pritur prej 27 vitesh. Pa zhvillim ekonomik, çdo premtim tjetër mbetet vetëm propagandë politike. A.S

Shkruan Avni Selmani

Në Kosovë, politika prej vitesh nuk po zhvillohet mbi ide, programe apo përgjegjësi ndaj qytetarit, por mbi përçarje dhe përplasje të vazhdueshme. Sa herë ka kriza politike apo debate publike, vëmendja nuk shkon te zgjidhjet e problemeve të qytetarëve, por te akuzat dhe sulmet që dominojnë skenën politike.Kur ke një klasë politike që nuk ka një program të mirëfilltë ekonomik dhe as vullnet për zgjidhje apo kompromis që të formohen institucionet, por një politikë që shërbehet vetëm me parimin “përçaj dhe sundo”, atëherë është e qartë se interesi kryesor nuk është shteti, por pushteti. Dhe sa më shumë të thellohet kjo mënyrë e të bërit politikë, aq më e rëndë bëhet jeta e qytetarit, sepse fokusi i klasës politike është të vijë në pushtet me çdo kusht dhe me çdo çmim, ndërsa problemet reale të njerëzve mbesin pa zgjidhje.Ajo që bie më shumë në sy është fakti se pothuajse asnjë parti dhe asnjë lider politik nuk distancohet publikisht nga kjo mënyrë e komunikimit. Edhe kur debatet kalojnë çdo kufi etik dhe njerëzor, rrallëherë dëgjohet një reagim i sinqertë. Shumë politikanë kanë frikë se mos humbin mbështetës apo vota nëse dalin kundër njerëzve të tyre. Deri më tani, as në studiot televizive nuk po shohim dikë që flet seriozisht për programe apo alternativa se si të dilet nga ky kaos politik. Energjia harxhohet duke sulmuar tjetrin dhe duke e luajtur secili rolin e viktimës para qytetarëve.Sot në Kosovë kundërshtari politik nuk shihet më si rival në program apo ide, por si armik që duhet sulmuar me çdo kusht, dhe kjo frymë po bartet edhe te qytetarët. Politika ka arritur ta përçajë qytetarin deri në atë shkallë, sa shumë njerëz sot e shohin politikën njësoj si tifozllëkun në futboll, ku mbrohet partia apo lideri pa marrë parasysh nëse ka të drejtë apo jo. Në këtë klimë, nuk diskutohet më për programe, përgjegjësi apo zgjidhje, por vetëm për sulme ndaj palës tjetër. Më e keqja është se shumë qytetarë nuk e kuptojnë se kjo përçarje shpesh ushqehet me qëllim nga vetë klasa politike, sepse sa më të ndarë dhe më të tensionuar të jenë njerëzit, aq më lehtë manipulohet opinioni publik dhe largohet vëmendja nga problemet reale të vendit.Pasojat e kësaj politike të mbrapshtë janë të rënda, sepse prej një kohe të gjatë kemi ngelur në vendnumëro, edhe pse vendin e presin shumë punë dhe sfida, si në politikën e brendshme ashtu edhe në politikën e jashtme, ku ende kemi shumë çështje të pazgjidhura. Prandaj, nëse duam një shoqëri më të qetë dhe një shtet më funksional, politika duhet të kthehet te kultura e debatit, kompromisit, përgjegjësisë dhe respektit për qytetarin, e jo te logjika “përçaj dhe sundo”. A.S

Shkruan Avni Selmani

Në përkujtimin e 50 vjetorit të atdhetarit Met Podjeva Babllokut, kujtojmë një nga figurat më të njohura të Llapit për përkushtimin dhe qëndrimin e tij kombëtar për dekada me radhë.Ai i takoi një brezi dhe një periudhe historike ku ndodhën ngjarjet më të rëndësishme të kombit shqiptar, duke përjetuar shpalljen e pavarësisë së vitit 1912, Luftën e Parë dhe Luftën e Dytë Botërore. Gjatë gjithë jetës tregoi gatishmëri për të mbrojtur interesat kombëtare dhe qëndroi i lidhur me çështjen shqiptare.Jetoi me përgjegjësi ndaj vendit dhe identitetit kombëtar. Përpos që ishte patriot, ishte edhe humanist i madh dhe njeri i afërt me popullin. Në kohë të vështira për shqiptarët, ai ishte ndër ata njerëz që nuk u tërhoqën nga përgjegjësia dhe ruajtën lidhjen me popullin dhe vendin e tyre.Për shumë njerëz në Podujevë dhe më gjerë, Met Podjeva mbeti simbol i një kohe kur fjala, besa dhe qëndrimi kishin peshë.Pas vetes la një trashëgimi të çmuar kombëtare, patriotike dhe njerëzore, si dhe një familje të respektuar që vazhdon ta bëjë krenar emrin e tij. A.S

Shkruan Avni Selmani

Me përfundimin e luftës dhe realizimin e ëndrrës shekullore për ta pasur shtetin tonë, në Kosovë kishte një shpresë të madhe për të ardhmen. Kishte besim se pas luftës do të fillonte një kohë me më shumë përgjegjësi për shtetin dhe qytetarët. Shumë njerëz besonin se pas gjithë asaj sakrifice, politika do të shërbente për ndërtimin e shtetit dhe përmirësimin e jetës së qytetarëve.Por nuk ndodhi kështu. Përkundrazi, pas luftës filloi një kohë e errët dhe e pakompromis politike. Nuk ishte e lehtë të kishe bindje politike në atë kohë, sepse shoqëria filloi të ndahej në kampe të ndryshme, ku kundërshtari nuk shihej si rival politik, por si armik. Të gjithëve na kujtohet ajo periudhë kur tensionet, akuzat dhe përplasjet filluan ta ndanin shoqërinë dhe të krijonin armiqësi të skajshme mes njerëzve.Ishte koha kur duhej të ndërtohej një program serioz afatgjatë ekonomik, të aktivizoheshin resurset nëntokësore dhe energjetike, ku Kosova ka pasuri të mëdha, të krijohej një platformë serioze për përfaqësim në politikën e jashtme dhe të vendoseshin themelet e një shteti funksional. Por asnjëra nga këto nuk ishte primare për qeveritë e kaluara. Në vend të zhvillimit dhe ndërtimit të shtetit, prioritet u bë lufta për pushtet dhe kontroll politik.Si pasojë e kësaj mënyre të keqe të qeverisjes, sot jemi në fund të pothuajse të gjitha raporteve evropiane. Sipas raportit të fundit, Kosova zyrtarisht është vendi më i varfër në Evropë. Në testin PISA, që mat dijen bazë të nxënësve, jemi renditur ndër të fundit, ndërsa sipas raportit të Bankës Botërore, Kosova është ndër vendet me ikjen më të madhe të popullsisë dhe tkurrjen më të rëndë demografike. Kjo do të duhej të ishte alarm kombëtar për çdo shtet normal.Por, pavarësisht këtyre statistikave tronditëse dhe zbrazjes dramatike të vendit, klasës politike pothuajse nuk i intereson kjo gjendje. Nuk është as temë debati. Ata jetojnë në një realitet tjetër, të izoluar nga hallet e qytetarit, të zënë me pazare politike, interesa personale dhe përplasje të pafundme për pushtet. Atyre nuk u intereson kush ikën, kush varfërohet dhe kush nuk sheh më të ardhme në këtë vend. Në vend që shteti të përballet me varfërinë, me ikjen e të rinjve dhe me krizën sociale si probleme urgjente, këto po pranohen gradualisht si realitet normal.Së fundmi, pas një ngërçi të gjatë politik dhe pasi më në fund u krijua një qeveri stabile për t’u marrë me problemet reale të qytetarëve dhe me punët e shtetit, përsëri po shkojmë drejt zgjedhjeve. Jo për shkak të ndonjë rreziku shtetëror apo ndonjë krize të madhe kombëtare, por vetëm sepse dikush nuk po bëhet ose nuk po lejohet të bëhet president. Pikërisht në këtë pikë shihet banalizimi i skajshëm i politikës kosovare. Kur politika vendoset mbi shtetin dhe qytetarin, politika shndërrohet në interes personal.Dhe sot, pas gjithë këtyre viteve, politika në Kosovë më shumë prodhon përçarje dhe konflikt sesa zgjidhje. Sepse politikës i konvenon një shoqëri e përçarë, pasi e ka më të lehtë ta sundojë dhe manipulojë. Pikërisht ky është banalizimi i skajshëm i politikës, kur pushteti bëhet qëllim në vetvete, ndërsa shteti dhe qytetari mbeten në plan të dytë.

Shkruan Avni Selmani

Në politikën kosovare është bërë e zakonshme një sjellje që po përsëritet vazhdimisht. Sa herë krijohet një situatë ku duhet marrëveshje mes partive, sidomos për zgjedhjen e qeverisë apo të presidentit, ose kur duhet marrë një vendim i rëndësishëm, kur nuk u del hesapi, fillojnë kalkulimet e interesave.Nuk ka vullnet për zgjidhje, por vetëm për të dalë viktimë, sepse viktimizimi po bëhet pjesë e mendësisë sonë. Secila palë mundohet të tregojë se nuk është fajtore. Thotë se ka pasur vullnet dhe ka qenë e gatshme, por të tjerët po e bllokojnë. Kështu përsëritet i njëjti rreth, ku askush nuk mban përgjegjësi dhe secili kërkon arsyetime. Bisedimet që shohim shpesh nuk bëhen për marrëveshje. Bëhen sa për sy e faqe. Që të krijohet përshtypja se ka vullnet për marrëveshje. Që secila palë të thotë se ka bërë përpjekje, por pala tjetër nuk ka pranuar. Kjo është hipokrizi e shemtuar. Përderisa ke një klasë politike të papjekur, të paditur dhe që nuk i intereson interesi kombëtar, dhe qytetarë që nuk kërkojnë llogari, por bëjnë tifozëri dhe e përkrahin këtë klasë të papërgjegjshme, atëherë kjo gjendje do të përsëritet edhe në të ardhmen. Me këtë mendësi, vendi do të mbetet në vendnumëro, duke mbajtur zgjedhje të njëpasnjëshme. A.S

Shkruan Avni Selmani

Shqiptarët, ndryshe nga shumë popuj të tjerë, asnjëherë nuk kanë arritur të krijojnë një qeveri për shpëtimin kombëtar në momentet kyçe të historisë. Përçarja dhe rivalitetet e brendshme kanë qenë gjithmonë të pranishme, kjo sjellje ka bërë që në situata vendimtare vendimet të mos jenë të koordinuara dhe të mos mbështeten në një vizion të unifikuar kombëtar. Që nga periudha osmane, kur shqiptarët ishin të ndarë në vilajete dhe principata të ndryshme, e deri te shpallja e pavarësisë në vitin 1912, ku edhe atëherë mungoi një unitet i fortë politik, historia ka treguar se shqiptarët rrallëherë kanë vepruar me një strategji të përbashkët. Edhe gjatë Luftës së Dytë Botërore, përçarja mes nacionalistëve të Ballit Kombëtar dhe komunistëve bëri që shqiptarët të humbnin mundësinë për një organizim të përbashkët kombëtar.Lufta e fundit në Kosovë ishte një moment i rëndësishëm për krijimin e një qeverie gjithëpërfshirëse, e cila do të kishte qenë vendimtare për të siguruar jo vetëm mbijetesën e popullit, por edhe një pozitë më të fortë pas çlirimit. Megjithatë, përçarjet mes fraksioneve politike dhe ushtarake brenda UÇK-së dhe FARK-ut, si dhe mungesa e unitetit, penguan një koordinim më efikas në nivel diplomatik dhe ushtarak. Pas përfundimit të luftës, në vend që të krijohej një qeveri gjithëpërfshirëse dhe unifikuese që do të udhëhiqte Kosovën drejt ndërtimit të shtetit me një vizion kombëtar, lufta për pushtet u bë prioritet, duke ndikuar negativisht në zhvillimin institucional dhe në pozicionin ndërkombëtar të Kosovës. Kjo mungesë uniteti nuk është vetëm pjesë e së kaluarës, por shihet qartë edhe sot. Në vend që të kishim mësuar nga historia, duket se përçarjet janë bërë edhe më të theksuara. Për një kohë të gjatë nuk po arrijmë të funksionojmë normalisht në aspektin institucional, duke mbetur të bllokuar nga konfliktet politike dhe mungesa e bashkëpunimit. Kjo tregon se problemi nuk është tejkaluar, por vazhdon të përsëritet në forma të ndryshme, duke e penguar vendin të ecë përpara me stabilitet dhe qartësi.Sot, Kosova gjendet në një udhëkryq të rëndësishëm gjeopolitik, ku vendimet e mëdha për të ardhmen e saj po merren në tavolina ndërkombëtare. Marrëveshjet me Serbinë, integrimi në BE dhe pozicioni i Kosovës në raport me fuqitë botërore janë çështje kyçe që kërkojnë unitet politik dhe një strategji kombëtare të qartë. Për fat të keq, përçarjet politike dhe mungesa e një vizioni të përbashkët po e dobësojnë qëndrimin e Kosovës në këto procese. Duke qenë se Kosova ndodhet në një moment vendimtar historik dhe ka nevojë urgjente për një strategji të mençur dhe unifikuese diplomatike, kjo fatkeqësisht nuk po i bën përshtypje klasës sonë politike. Ajo vazhdon të merret me përplasje të ndërsjella dhe me bllokimin e institucioneve dhe vetë shtetit për interesa personale dhe partiake, duke e lënë në plan të dytë interesin e përgjithshëm. Përderisa vazhdon kjo mendësi, është e pamundur të ndërtohet një qeveri gjithëpërfshirëse dhe unifikuese që e vendos vendin mbi gjithçka tjetër. Pa këtë ndryshim, Kosova rrezikon të mbetet e bllokuar, pa drejtim dhe e pambrojtur përballë sfidave që e presin. A.S

Shkruan Avni Selmani

Rasti i gazetarit Kushtrim Sadiku tregon më shumë se si reagojmë si shoqëri ndaj një gabimi sesa për vetë thelbin e gabimit.
Nuk ka dyshim që gabimi duhet thënë. Kjo është e qartë dhe nuk duhet anashkaluar.
Por problemi fillon më pas. A është e drejtë që kritika të kthehet në linçim?
Ne si shoqëri kemi shumë probleme për të cilat nuk reagojmë fare. Heshtim për gjëra që na prekin çdo ditë. Por kur ndodh një rast i vetëm, reagojmë menjëherë dhe pa masë, edhe kur ai rast nuk ka ofenduar askënd.
Ne nuk ndalemi te kritika. Ne kalojmë menjëherë te gjykimi dhe ofendimi i ashpër. Nga një gabim i vetëm, fillojmë të mohojmë çdo vlerë që ai njeri mund të ketë pasur më parë, sidomos në rastin e gatetarit Kushtrim Sadikut, të cilin e njohim si një profesionist të dëshmuar, si në aspektin profesional ashtu edhe në atë njerëzor. Një rast përdoret për të gjykuar gjithë jetën.
Dhe mandej e shfrytëzojmë edhe një temë që për ne është shumë e ndjeshme, bëhemi edhe patetikë dhe përmes saj përpiqemi ta rëndojmë edhe më shumë situatën. Në vend që të ruajmë peshën e asaj teme, e përdorim për të goditur një njeri, duke e varrosur publikisht, edhe pse e dimë që është një profesionist i dëshmuar në punën e vet.
Kjo nuk është më kritikë. Kjo është linçim.
Të kritikosh do të thotë të kërkosh përgjegjësi për një veprim. Të linçosh do të thotë të sulmosh njeriun në tërësi, pa masë dhe pa kufi. Dhe ne shpesh nuk e bëjmë këtë dallim.
Ky rast nuk është i vetmi. Është një fenomen që ndodh shpesh në shoqërinë tonë. Kemi shumë probleme dhe mangësi që prekin të gjithë, por për to heshtim. Ndërsa për një gabim të vetëm, për të cilin nuk ka pësuar askush, reagojmë pa kufi dhe e teprojmë.
Në vend që të kërkojmë standarde më të larta, ne krijojmë një kulturë ku gabimi nuk falet kurrë. Kjo nuk e përmirëson shoqërinë. Vetëm e bën më të ashpër dhe më të padrejtë.
Sepse të gjithë gabojmë. Dallimi është se jo të gjithë gjykohemi njësoj.
Në fund, pyetja nuk është vetëm çfarë bëri ai. Pyetja është çfarë po bëjmë ne si shoqëri kur përballemi me gabimin e dikujt. A.S

Shkruan Avni Selmani

Duke qenë se Kosova prej një kohe të gjatë ndodhet në një krizë të thellë institucionale, gjithnjë e më shumë po bëhet e qartë se mungon vullneti, vizioni dhe drejtimi për ndërtimin e shtetit, çka tregon se ende nuk kemi arritur ta ndërtojmë shtetin si duhet. Kjo tregon edhe mungesën e vetëdijes kombëtare.Tani më shumë se kurrë, Kosovën e presin obligime të shumta. Duke marrë parasysh rrethanat historike, si komb dhe si shtet kemi mbetur prapa vendeve të tjera. Pikërisht në këtë kohë, kur duhet të ecim me hapa të shpejtë drejt një vizioni të qartë, ne vazhdojmë të mbetemi në vendnumëro.Në një kohë kur Kosova ndodhet në një udhëkryq gjeopolitik dhe ekonomik, në një periudhë ndryshimesh dhe krizash globale, me rritje të vazhdueshme të çmimeve, ne merremi me përplasje mes vete. Kjo ndodh sepse asnjërës parti politike nuk i intereson e ardhmja e vendit, por vetëm interesi dhe ruajtja e pozicionit të saj.Mungon një program afatgjatë ekonomik që do ta orientonte zhvillimin e vendit. Mungon një drejtim i qartë për zhvillimin. Mungon një qasje serioze dhe e qëndrueshme ndaj integrimit evropian. Mungon bashkërendimi institucional për përmbushjen e detyrimeve. Mungon bashkëpunimi ndërpartiak, sidomos për çështjet me interes kombëtar. Klasës politike i mungon kultura politike.Ajo që bie më shumë në sy është mungesa e një plani për të ardhmen. Nuk ka një strategji që tejkalon interesat ditore. Çdo gjë mbetet në nivel reagimi, si të ishte një menaxhim i ditës dhe jo ndërtim i një shteti.Kështu, Kosova po mbetet në vend. Një shtet që jeton vetëm për sot, e humb të ardhmen.Pasojat tashmë janë të dukshme. Besimi bie, të rinjtë largohen. Ekonomia mbetet e dobët dhe pa drejtim të qartë. Investimet mungojnë. Institucionet humbin besueshmërinë dhe ligji zbatohet në mënyrë të pabarabartë. Kjo gjendje krijon pasiguri dhe e dobëson seriozitetin e shtetit në politikën e jashtme.Ajo që po tregon sot klasa jonë politike është një armiqësi e vazhdueshme mes vetes. Çështjet me interes shtetëror po personalizohen dhe po trajtohen si interesa partiake dhe personale. Në vend që të ketë përgjegjësi dhe bashkëpunim, kemi përplasje që e mbajnë vendin në vend. Përderisa kjo mendësi nuk ndryshon dhe nuk krijohet një qasje tjetër ndaj shtetit, vendi nuk mund të ecë përpara. Ndryshimi nuk është më çështje zgjedhjeje, por domosdoshmëri.

Shkruan Avni Selmani

Kombëtarja e Kosovës është një ndjenjë që nuk përshkruhet lehtë. Është e veçantë sepse përfaqëson atë që për shumë vite ka munguar. Është një skuadër që del në fushë me emrin tonë, me flamurin tonë dhe që më në fund na përfaqëson.
Por në të njëjtën kohë është edhe e dhimbshme. Sepse çdo herë kur thuhet “për herë të parë në histori”, kjo nuk është vetëm një fjali krenarie, por na kujton edhe gjithë atë kohë që nuk e patëm këtë mundësi. Na rikthen pas dhe na bën të mendojmë për atë që është humbur.
Për shumë vite, talenti ynë nuk kishte ku të shfaqej, sepse nuk ishim shtet. Lojtarët që mund të luanin për Kosovën u detyruan të zgjedhin shtete të tjera, jo sepse donin, por sepse nuk kishin zgjidhje tjetër. Edhe sot, kur shohim sukseset e para, është e pamundur të mos mendojmë për ata që nuk patën mundësi ta përjetojnë këtë.
Prandaj çdo sukses i kombëtares nuk duket si një fitore e zakonshme. Është një hap i vonuar, por i merituar. Është një fillim që ka ardhur pas shumë pritjesh. Për këtë arsye, gëzimi është më i madh, sepse nuk është vetëm sport, por edhe histori.
Kur flasim për futbollin, menjëherë na shkon mendja te legjendat, sidomos te ato të viteve të 80-ta, që na bënë krenarë. Ishin ata që e mbajtën gjallë ndjenjën e krenarisë dhe na dhanë arsye të besojmë. Në krye të tyre printe i madhi Fadil Vokrri, një emër që nuk lidhet vetëm me futbollin, por me identitetin dhe dinjitetin tonë në sport.
Ne po i jetojmë gjërat që shumë shtete i kanë përjetuar më herët. Kjo nuk është dobësi, është realiteti ynë. Por edhe brenda këtij realiteti ka forcë, sepse çdo arritje, sado e vogël për dikë tjetër, për ne ka peshë të madhe.
Kombëtarja e Kosovës nuk është vetëm një ekip futbolli. Është një dëshmi që kemi arritur këtu edhe pse vonë. Dhe çdo “herë e parë” është fillimi i diçkaje që tani është e jona.
Është kënaqësi kur në ndeshjet e kombëtares të gjithë frymojnë njëjtë. Nuk ka ndarje, nuk ka dallime, ka vetëm një ndjenjë të përbashkët që i bashkon të gjithë. Diçka që në fusha të tjera, sidomos në politikë, nuk e kemi. Jemi më të ndarë se kurrë.
Mund të flitej shumë edhe për gjëra të tjera, por më mirë po ndalemi këtu. Mos ta prishim kënaqësinë e futbollit. A.S

Forca Kosova

Shkruan Avni Selmani

A po jetojmë në një vend ku ekziston fjala e lirë, apo në një vend ku për një mendim të lirë të linçojnëDeklarata e Sevdai Radogoshit bëri bujë. Reagimet ishin të shumta, madje edhe të ashpra. Por nëse ndalemi pak dhe e shohim me qetësi, lind një pyetje e thjeshtë, a u tha diçka e pavërtetë, apo një realitet që të gjithë e dimëNë thelb, ai nuk ofendoi askënd. Gjatë një interviste, ai foli për mënyrën se si ai dhe disa aktorë të tjerë kanë qenë inspirim për shumë gjenerata të kohës. Ai theksoi një mungesë që ka ekzistuar, se jo të gjitha komunat kanë pasur teatër. Jo të gjithë të rinjtë kanë pasur mundësi të hyjnë në një sallë teatri apo të kenë kontakt me artin nga afër. Fatkeqësisht,ky ishte realiteti i hidhur i kohës dhe në shumë raste vazhdon të ekzistojë edhe sot, pasi shumë komuna ende nuk kanë teatër. Një pjesë e intervistës së tij u nxor nga konteksti, iu shtrembërua kuptimi dhe iu dha një drejtim i qëllimshëm për të nxitur reagimin publik.Si rezultat i kësaj, pati reagime të ashpra në disa media, sidomos në rrjete sociale, të shoqëruara me ofendime. Në këto reagime nuk kemi të bëjmë me mendime ndryshe, por me një shpërthim fyerjesh personale, gjuhë urrejtjeje dhe etiketime të rënda, që nuk kanë të bëjnë me debat.Por ajo që është edhe më e habitshme është standardi që po krijojmë. Në studio televizive dëgjojmë çdo ditë etiketime të rënda. Njerëz quhen spiunë dhe etiketohen me fjalë të rënda, dhe kjo kalon pothuajse pa reagim.Sepse problemi i vërtetë nuk është ajo që u tha, por fakti që ende sot ka vende në Kosovë ku arti dhe teatri mungojnë.

Shkruan Avni Selmani

Në këtë kaos politik, “askush nuk është fajtor”, por shteti është i bllokuar

Prej më shumë se një viti po jetojmë në një gjendje që quhet krizë institucionale. Por sa më shumë që flitet për krizë, aq më pak flitet për përgjegjësi. Kur i dëgjon arsyetimet e partive politike, krijohet përshtypja sikur të gjithë janë në rregull dhe askush nuk është “fajtor”.Nëse e dëgjon pushtetin, ai e ka shpjegimin e vet. Sipas tyre, fajin e ka opozita sepse nuk bashkëpunon. Nëse e dëgjon opozitën, edhe ajo e ka rrëfimin e vet dhe faji gjithmonë është te pushteti.Nëse i dëgjon qytetarët, shumë prej tyre janë të lidhur me parti sikur të ishin fe dhe secili mbron taborrin e vet. Në këtë lëmsh askush nuk e kërkon të vërtetën dhe askush nuk është “fajtor”, edhe pse shteti është i bllokuar.Në këtë kaos politik nuk ka as sinqeritet dhe as përgjegjësi. Secili flet për të tjerët, por askush nuk flet për veten. Secili kërkon llogari, por askush nuk jep llogari. Dhe kjo nuk është më politikë, është një lojë ku të gjithë shohin vetëm interesin e vet, dhe askush interesin e shtetit.Nëse e shikojmë situatën konkrete, atëherë gjithçka bëhet edhe më e qartë. Në zgjedhjet e kaluara nuk u krijua qeveria sepse munguan tre vota. Në këto të fundit nuk u arrit zgjedhja e presidentit sepse mungoi kuorumi. Në këtë situatë kanë mjaftuar vetëm tre deputetë dhe institucionet do të ishin funksionale që para një viti. Prandaj është e pavërtetë të thuhet se askush nuk është “fajtor”. Të gjithë janë fajtorë, pa përjashtim.Në realitetin tonë politik, secili subjekt politik ka krijuar rreth vetes një armatë mbështetësish që verbërisht mbrojnë partinë e vet. Nuk ka rëndësi çka ndodh, ata janë gjithmonë në mbrojtje. Gabimi nuk pranohet kurrë, kritika nuk dëgjohet, vetëm sulmohet. Dhe kështu krijohet një realitet ku e vërteta nuk ka më asnjë peshë.Në këtë gjendje nuk ka debat normal. Ka vetëm përplasje dhe mbrojtje të verbër. Nëse është “i yni”, është i drejtë. Nëse është “tjetri”, është kundër. Me këtë logjikë, shteti nuk mund të ecë përpara, ai vetëm bllokohet.Ndërkohë, qytetari e paguan çmimin e këtij realiteti të hidhur. Dhe këtu qëndron problemi më i madh. Kjo nuk duket më si një krizë e përkohshme. Duket si një mënyrë e qëllimshme për të mos marrë përgjegjësi. Sepse kur askush nuk pranon gabimin, atëherë gjithçka mund të vazhdojë njësoj.Në fund, mbetet vetëm një e vërtetë e hidhur: shteti bllokohet, problemet rriten dhe të gjithë vazhdojnë të sillen sikur janë në rregull.Nga e gjithë kjo, shihet qartë se me këtë klasë politike shteti nuk mund të ecë përpara. Këtë e kanë treguar deri më tani. Nga këta njerëz nuk pritet as të reflektojnë.Të shpresojmë që në të ardhmen të vijë një klasë politike që respekton shtetin dhe qytetarin dhe që e sheh pushtetin si përgjegjësi, jo si interes personal. Kaq është e thjeshtë.

Shkruan Avni Selmani

Në politikën kosovare është bërë e zakonshme që për të njëjtin tekst kushtetues të kemi interpretime të kundërta. I njëjti nen për disa është i qartë dhe i drejtë, ndërsa për të tjerët është i gabuar. I njëjti interpretim për një palë është në përputhje me kushtetutën, ndërsa për palën tjetër është shkelje e saj. Krijohet përshtypja sikur vendi ka disa kushtetuta dhe jo një. Kjo ndodh pothuajse sa herë që lind një krizë politike. Mjafton një mosmarrëveshje për zgjedhjen e kryeparlamentarit, për formimin e qeverisë apo për zgjedhjen e presidentit dhe menjëherë fillojnë interpretime të ndryshme. Secila palë përpiqet ta paraqesë kushtetutën si argument për qëndrimin e vet. Situata bëhet edhe më problematike kur interpretime të ndryshme dëgjohen edhe nga njerëz që kanë qenë pjesë e hartimit të kushtetutës. I njëjti tekst shpjegohet në mënyra të ndryshme, sikur të bëhej fjalë për dokumente të ndryshme. Në vend që kushtetuta të jetë rregulli që zgjidh konfliktet politike, ajo shpesh përdoret si mjet në përplasjen politike. Çdo palë përpiqet ta lexojë atë në mënyrë që t’i shërbejë interesit të vet. Pyetja që lind është e thjeshtë. Pse ndodh kjo. Si është e mundur që një tekst kushtetues të prodhojë interpretime kaq të kundërta. Arsyeja kryesore është se kushtetuta nuk lexohet gjithmonë për atë që është, por për atë që i shërben interesit politik të momentit. Kur një dispozitë i shkon për shtat një partie, ajo shpallet e drejtë. Kur e njëjta dispozitë nuk i përshtatet interesit të saj, menjëherë fillojnë interpretime të tjera. Në këtë mënyrë kushtetuta nuk trajtohet më si rregull i përbashkët për të gjithë. Ajo përdoret si argument politik. Kjo dukuri shihet edhe në debatet publike dhe në studiot televizive. Për të njëjtin nen kushtetues jepen interpretime të kundërta. Secili e shpjegon kushtetutën sipas pozicionit politik që mbron. Pasojat janë të qarta. Krizat politike zgjasin, institucionet bllokohen dhe qytetarët dëgjojnë interpretime të pafundme për të njëjtin tekst kushtetues. Kur kushtetuta lexohet sipas interesit politik, ajo nuk shërben më si themel i rendit institucional. Ajo bëhet pjesë e konfliktit politik. Dhe përderisa kushtetuta vazhdon të përdoret sipas interesit politik, me këtë klasë politike vendi nuk mund të ketë një të ardhme të sigurt.

Shkruan Avni Selmani

Ka raste kur një shtet nuk dështon për shkak të ekonomisë, por për shkak të politikës. Kosova është një shembull i qartë i kësaj. Kur institucionet nuk janë në gjendje të marrin vendime elementare dhe klasa politike në mënyrë të vazhdueshme abuzon me pushtetin dhe nuk arrin as marrëveshjen minimale për çështjet e shtetit, atëherë nuk kemi thjesht krizë politike. Kemi bankrot politik.
Në një shtet normal, vendimet për institucionet kryesore janë procedura të zakonshme. Në Kosovë ato kthehen në bllokada politike. Përplasjet e vazhdueshme dhe kalkulimet partiake e kanë kthyer funksionimin e institucioneve në krizë të përhershme.
Problemi nuk është një proces apo një institucion i caktuar. Problemi është vetë niveli i klasës politike. Kur politika nuk arrin të prodhojë konsensus për çështje elementare të shtetit, kjo nuk është më debat politik. Kjo është mungesë pjekurie dhe mungesë përgjegjësie.
Dhe kjo ndodh pikërisht në një moment kur Kosova gjendet në një udhëkryq gjeopolitik dhe ekonomik. Në vend që si shtet i ri t’i tregojmë botës se dimë të menaxhojmë institucionet dhe të marrim vendime serioze, politika po sillet me papjekuri të plotë. Shteti bllokohet për inate personale dhe interesa të ngushta partiake. Mesazhi që i dërgohet botës është i qartë: për një pjesë të politikës, shteti nuk është prioritet.
Dhe kjo nuk është një situatë e përkohshme. Kjo është bërë mënyra normale e funksionimit të politikës. Shteti u bllokua për një vit të tërë. U mbajtën zgjedhje të jashtëzakonshme me premtimin se kriza do të zgjidhej. Por rezultati ishte i njëjtë. Sot përsëri flitet për zgjedhje të reja që do të na çojnë në të njëjtën situatë.
Kjo klasë politike nuk duket fare e shqetësuar për gjendjen reale të vendit. Kosova është zyrtarisht vendi më i varfër në Evropë. Në testet ndërkombëtare të arsimit si PISA jemi ndër vendet e fundit. Jemi ndër shoqëritë me migracionin më të madh, ku mijëra qytetarë largohen çdo vit nga vendi në kërkim të një jete më të mirë. Papunësia mbetet e lartë, ekonomia është e dobët dhe shteti vazhdon të mbështetet kryesisht në import dhe remitenca. Por asnjë nga këto nuk duket se e shqetëson seriozisht politikën. Në vend që të përballen me problemet reale të vendit, ata merren me kalkulime të vogla politike dhe interesa personale.
Kjo tregon se problemi nuk është procedural. Problemi është vetë kjo klasë politike. Kur politika kalon nga konkurrenca në urrejtje dhe nga përgjegjësia në bllokadë, shteti mbetet peng i krizave të përhershme.
Për sa kohë kjo klasë politike sillet në këtë mënyrë dhe qytetarët e tolerojnë, kjo gjendje do të vazhdojë. Politika nuk ndryshon vetë. Ajo ndryshon vetëm kur shoqëria nuk e pranon më këtë nivel të saj. A.S